dinsdag 23 december 2014

Vraagtekens bij column over religie

In het Financieel Dagblad is maandag 22 december een column geplaatst van Annemarie van Gaal. In deze column, die ook hier te lezen is, betoogt zij dat religie innovatie dempt, maar dat een hoge mate van innovatie en wetenschap in een land religie ook verzwakt. Een mooie stelling die het verdient om op waarheid gecheckt te worden. Goed is het om te weten dat zij van mening is dat de wereld een betere plek zou zijn zónder religie. Het lied Imagine van John Lennon zal haar dan wel aanspreken.

Maar laat ik bij het begin van de column beginnen. Wanneer Annemarie van Gaal terugblikt op 2014 dan is één van haar eerste gedachten de opkomst van ISIS. Een groepering die zij later aanduidt met IS. Deze naamsverandering vond inderdaad plaats in het afgelopen jaar, maar dat zij beide namen gebruikt zegt ook iets over de column. Namelijk dat deze onzorgvuldig is. 
Na het benoemen van ISIS heeft ze het ineens over religie. Een hele snelle stap, want hiermee suggereert ze dat ISIS staat voor de islam. Wie het afgelopen jaar geluisterd heeft naar in Nederland wonende moslims, die zal ook gehoord hebben dat vele moslims betogen dat ISIS niets met de islam van doen heeft. Annemarie van Gaal gaat hier heel kort door de bocht en het eerste vraagteken bij deze column wordt gezet.
Vervolgens trekt ze de lijn van de islam door naar andere religies, zoals het christendom, het boeddhisme en het hindoeïsme. Deze totaal verschillende religies veegt ze op één hoop met de opmerking dat armoede, ziekte en onheil beter te accepteren zijn als we overtuigd zijn dat het Gods wil is. Hier laat Annemarie van Gaal zien dat ze niets van religies weet. Want het boeddhisme is wel een religie, maar geen godsdienst. Het kent namelijk geen goden. Waarbij het hindoeïsme juist vele goden kent. Een boeddhist zal in ieder geval armoede, ziekte en onheil niet accepteren omdat het naar Gods wil is. Al weer een vraagteken.
Annemarie van Gaal heeft nog een tweede opmerking en daarmee slaat zij de plank opnieuw mis. Ze zegt: "Armoede, ziekte en onheil zijn beter te accepteren ....... als je gelooft dat je hier op aarde maar één leven hebt". Een vreemde opmerking wat betreft al de vier genoemde religies. Wat betreft islam en christendom zijn armoede, ziekte en onheil juist makkelijker te accepteren, omdat er een geloof is in een eeuwig leven. Terwijl boeddhisme en hindoeïsme juist geloven in reïncarnatie en de opvatting hebben dat je meer dan één leven op aarde hebt. Ik heb opnieuw een vraagteken gezet bij haar column.
Wanneer ik haar tweede opmerking trouwens goed lees, dan suggereert Annemarie van Gaal dat armoede, ziekte en onheil moeilijker te accepteren zijn, wanneer je gelooft dat je hier op aarde meerdere levens hebt. Is dit wat zij gelooft, dat een mens meerdere levens op aarde heeft. Als dat zo is en het geen foutje in de column is, dan hangt zij een religie aan en moet zij haar conclusie ook op zichzelf toepassen. Namelijk een plaats in de marge van de samenleving innemen.

Gelukkig is ze van mening dat niet alle geweld in de wereld is toe te schrijven aan religie, maar volgens haar wel veel. Daarom is er alle reden om religie uit de wereld te helpen. Hiervoor heeft zij naast het geweld nog een reden. Religie is ongunstig voor economische groei, omdat het innovatie dempt. Een onderzoek over een periode vanaf 1990 door drie economen van Princeton is de motivatie voor haar opvatting. 
Nu ken ik dit onderzoek niet en kan en zal daar geen oordeel overgeven. Ik ben ook geen econoom en schrijf niet voor het Financieel Dagblad. Ik ben wel universitair geschoold en wel aan de Faculteit Godgeleerdheid en schrijf voornamelijk voor de kerk. Tegelijk heb ik ook een stuk algemene kennis meegekregen. Deze reikt verder dan 1990. Ik wil een aantal voorbeelden geven waaruit blijkt hoe innovatief christenen zijn (geweest)

Het waren de monniken die in Nederland begonnen zijn met het bouwen van dijken. Op de website watervragen.nl lees ik: "De verre voorouders van de huidige waterstaatstechnici zijn de monniken." Als het bouwen van dijken geen innovatie is, wat dan wel. Dat de monniken hierbij belangrijk waren blijkt wel wanneer we onze blik richt naar Marken. De monniken werden in 1345 van het eiland verdreven en op de website van de gemeente Marken wordt vermeld: "De afwezigheid van de Monniken zorgt ervoor dat de boeren de dijken verwaarlozen, en het leven van de landbouw en veeteelt steeds moeilijker wordt". Dit is juist een voorbeeld van de stagnatie van economische groei.

Soortgelijke voorbeelden kunnen we uitwerken wanneer we onze aandacht richten op weeshuizen, ziekenhuizen en scholen. Allemaal het werk van monniken en andere christenen. In hoeverre heeft de kerkbouw niet bijgedragen aan kennis. Al met al is over duidelijk te zien, dat christenen bijgedragen hebben aan innovatie.

Wanneer ik de lijn doortrek naar tegenwoordig dan zijn het christenen die op de bres springen voor mensen die hulp nodig hebben. We kunnen hierbij denken aan de opvang van asielzoekers, drugsverslaafden en dak en thuislozen. Vooral vanuit christelijke hoek is er hulp voor prostituees die er uit willen stappen en voor de re-integratie van gevangenen. Ook zijn vele diaconieën betrokken bij schuldhulpmaatje.
Maar laten we niet vergeten die vele christenen die werkzaam zijn bij Philips, NXP, Akzo, Shell, Unilever en allerlei andere multinationals. Natuurlijk zijn zij daar innovatief bezig.

Interessant is de slotopmerking van Annemarie van Gaal in haar column. Ze eindigt met te zeggen: "En de miljarden aan ontwikkelingssamenwerking geven we niet meer aan hulporganisaties maar alleen nog aan innovatieprojecten, vooral in die gebieden en landen waar de religie nu nog het belangrijkst is". Uitgezonderd noodhulp zijn christelijke hulporganisaties het hiermee eens. In landen waar nood is zal het geen pappen en nathouden moeten zijn, maar zal het land opgebouwd moeten worden. Mooi dat we het daar over eens zijn. Laten we daarom maar een uitroepteken plaatsen.



1 opmerking:

  1. Beste Jan, helder verwoord naar mijn mening. Er zou nog een puntje aan kunnen worden toegevoegd: a. is economische groei het enige ijkinstrument voor innovatie? b. zou het ook kunnen zijn dat religieuze/godsdienstige mensen beter in staat zijn economische motieven te relativeren als het gaat om welvaart én welzijn?

    Goede groet,
    Johan van den Berg

    BeantwoordenVerwijderen